Arkadaşınızla bir kedi maması hakkında konuştuktan sadece birkaç dakika sonra sosyal medyada kedi maması reklamı görmek çoğu kişiye artık “tesadüf olamaz” dedirtiyor. Yıllardır şehir efsanesi olarak görülen “telefonlar ortam dinlemesi yapıyor” iddiası, siber güvenlik uzmanlarının açıklamalarıyla yeniden gündemde.
Akıllı telefonlar sizi sürekli kaydeden bir ajan gibi çalışmıyor olabilir; ancak uzmanlara göre cihazlar, “tetikleyici kelimeleri” algılamak için mikrofonu her zaman dinleme modunda tutuyor.
Telefonlar Bizi Nasıl “Dinliyor”?
Uzmanlara göre telefonlar, ortamdaki tüm konuşmaları kaydedip sunuculara göndermiyor. Bunun hem teknik hem de veri boyutu açısından mümkün olmadığı belirtiliyor. Ancak teknoloji şirketlerinin buna ihtiyacı da yok.
Birçok uygulama, “kullanıcı deneyimini geliştirmek” gerekçesiyle mikrofon izni istiyor. Bu izin verildiğinde uygulama, arka planda çalışan bir reklam ajanına dönüşebiliyor. Konuşma içindeki “tatil”, “araba”, “pizza”, “kedi maması” gibi anahtar kelimeler algılanarak anonim veriler hâlinde reklam sistemlerine iletiliyor. Ses kaydı gitmiyor, ilgi alanı profili gidiyor.
Tetikleyici Kelimeler ve Ultrasonik Takip
Sesli asistanlar (Siri, Google Asistan, Alexa gibi) “Hey Siri” benzeri bir komutu algılayabilmek için mikrofonu sürekli açık tutmak zorunda. Bu esnada normal konuşmalar kaydedilmese de, pazarlama sistemleri bu altyapıyı farklı şekillerde kullanabiliyor.
Daha da dikkat çekici olan yöntem ise “Ultrasonik Çapraz Cihaz Takibi”. Televizyonlarda yayınlanan bazı reklamlar, insan kulağının duyamayacağı frekansta ses sinyali yayıyor. Telefon mikrofonu bu sinyali algıladığında, “Kullanıcı şu an bu reklamı izliyor” bilgisi sisteme gönderiliyor. Sonuç olarak TV’de görülen reklam, birkaç dakika sonra sosyal medya akışında karşınıza çıkabiliyor.
Asıl Tehlike: Konum Verisi
Uzmanlara göre reklamların bu kadar isabetli olmasının tek nedeni dinleme değil. Konum geçmişi, ses verisinden çok daha güçlü bir iz bırakıyor.
Örneğin bir mobilya mağazasında uzun süre vakit geçirdiğinizde, herhangi bir arama yapmasanız bile GPS verisi bunu kaydediyor. Eve döndüğünüzde koltuk ya da masa reklamları görmeniz bu nedenle oluyor.
Benzer şekilde, birlikte vakit geçirdiğiniz bir kişinin arama alışkanlıkları da sizi etkileyebiliyor. Algoritmalar, “Benzer profiller yan yana geldi” çıkarımı yaparak size hiç aratmadığınız ürünlerin reklamını gösterebiliyor.
Mikrofon İzinleri Mutlaka Kontrol Edilmeli
Uzmanlar, bu dijital takipten korunmanın ilk adımının mikrofon izinlerini denetlemek olduğunu vurguluyor. Telefonlarda:
Ayarlar > Gizlilik > Mikrofon
bölümünden hangi uygulamaların mikrofona erişimi olduğu görülebiliyor.
Mesajlaşma ve sosyal medya uygulaları için bu izin normal kabul ediliyor. Ancak bir el feneri, hesap makinesi ya da basit bir oyun uygulamasının mikrofon izni istemesi ciddi bir risk olarak değerlendiriliyor.
iOS ve Android’in yeni sürümlerinde ekranın üst köşesinde görünen yeşil veya turuncu nokta, o anda mikrofon ya da kameranın kullanıldığını gösteriyor. Konuşma sırasında bu işaretin sebepsiz yere yanması şüphe uyandırıyor.
Kişiselleştirilmiş Reklamlar Nasıl Azaltılır?
Google ve Apple, kullanıcılara kişiselleştirilmiş reklamları kapatma seçeneği sunuyor. Google hesap ayarlarında:
-
Web ve Uygulama Etkinliği
-
Konum Geçmişi
seçeneklerinin duraklatılması, reklamların hedefleme oranını düşürüyor.
Uzmanlar, tamamen görünmez olmanın mümkün olmadığını ancak dijital ayak izini küçültmenin kullanıcının elinde olduğunu belirtiyor.
Telefonunuzun sizi dinlediğini düşünüyorsanız, bu bir komplo teorisi değil; trilyon dolarlık bir pazarlama stratejisinin parçası olabilir. Ücretsiz kullanılan uygulamaların bedelinin çoğu zaman kişisel mahremiyet olduğu hatırlatılıyor.
